Εργάτες και Ιός: Ριζοσπαστικά μαθήματα από την Ιταλία στην εποχή του COVID-19

Τρίτη, 24 Μαρτίου 2020

Tο παρακάτω κείμενο γράφτηκε από την Beatrice Busi, τον Alessandro Delfanti και την Erika Biddle, στις 17 Μαρτίου 2020, δημοσιεύτηκε στο medium.com και αναφέρεται στα όσα πρωτόγνωρα βιώνει η εργατική τάξη στην Ιταλία, εν μέσω της πανδημίας του κορωνοΐου.


Άγριες απεργίες, πίεση στα συνδικάτα, ατομικές πράξεις άρνησης εργασίας, κινήσεις αλληλεγγύης στο υγειονομικό προσωπικό, αιτήματα για αύξηση του μισθού και μια σειρά από αγώνες σε κολοσσούς όπως η Amazon και τα εργοστάσια της Λομβαρδίας, συνθέτουν το μωσαϊκό της ταξικής πάλης στην Ιταλία.

Το παρακάτω κείμενο περιγράφει αρκετά από τα όσα συμβαίνουν στη γείτονα χώρα και παρότι διατηρούμε τις διαφωνίες μας σε κάποια σημεία, επιλέξαμε να το μεταφράσουμε γιατί αποτελεί έναν καλό και συνοπτικό οδηγό για το πως δρα αυτή τη στιγμή η εργατική τάξη της Ιταλίας.

Ακολουθεί το κείμενο:

Εργάτες και Ιός: Ριζοσπαστικά μαθήματα από την Ιταλία στην εποχή του COVID-19

Και ενώ η κρίση του κορωνοϊού βαθαίνει, πρέπει να κάνουμε την εξής κρίσιμη ερώτηση: «Ποιος πληρώνει το lockdown;». Οι τελευταίες τρεις εβδομάδες έχουν δώσει μερικά σκληρά μαθήματα στους ιταλούς εργάτες. Πράγματι, είναι οι εργάτες αυτοί που έχουν επωμιστεί το μεγαλύτερο βάρος της κρίσης. Και αυτό αφορά τους εργάτες σε όλους τους τομείς, ιδίως όσους δουλεύουν στις υγειονομικές υπηρεσίες. Αν δεν είναι εγγυημένο το δικαίωμα εργασίας σε ασφαλές περιβάλλον, όλες οι μη αναγκαίες δραστηριότητες πρέπει να σταματήσουν. Οι εργάτες δεν πρέπει να εξαναγκάζονται να διαλέξουν μεταξύ του βιοπορισμού και της υγείας τους. Και όμως,  οι ιταλοί εργάτες χάνουν τις δουλειές τους, βάζουν σε κίνδυνο την υγεία των αγαπημένων τους προσώπων, διαμαρτύρονται για τα μέτρα υγιεινής και ασφάλειας στους χώρους εργασίας και αυτοοργανώνονται για να καλύψουν τα κενά του κράτους. Σε αυτό το άρθρο, θέλουμε να καταγράψουμε τις πιο σημαντικές κινήσεις των εργατών στις πρώτες εβδομάδες της κρίσης, ελπίζοντας πως θα είναι μια χρήσιμη παρακαταθήκη για τους εργάτες άλλων χωρών που μπαίνουν τώρα όλο και πιο βαθιά στην υγειονομική κρίση.



Κρατώντας τη δουλειά σου

Οι εργάτες πρέπει να διασφαλίσουν πως δεν θα χάσουν τον μισθό τους. Πρώτα και πάνω απ’ όλα, αυτό σημαίνει ότι όλοι οι εργάτες θα έχουν τη δυνατότητα να αποφασίσουν να μείνουν στο σπίτι, όταν εμφανίσουν συμπτώματα ή δεν νιώθουν ασφαλείς. Το μέτρο που θα δίνει 14 μέρες άδεια μετ’ αποδοχών στους εργάτες -χωρίς να απαιτείται χαρτί γιατρού- πρέπει να εφαρμοστεί άμεσα σε μεγάλη κλίμακα. Στην Ιταλία, η κρίση κόστισε τη δουλειά στους πιο ευάλωτους εργάτες: επισφαλείς εργαζόμενοι που δούλευαν σε τομείς όπως οι κοινωνικές υπηρεσίες ή τα εστιατόρια, έχασαν τη δουλειά τους σε μια νύχτα. Το γεγονός αυτό αύξησε ακόμα περισσότερο τους κινδύνους που είχε ήδη προκαλέσει η βλαπτική μεταβολή των δικαιωμάτων σε άδειες ασθενείας για τους εργαζόμενους σε όλη την Ευρώπη, από το ξεκίνημα της οικονομικής κρίσης και μετά.  Δεν υπάρχει κανένα δίχτυ ασφαλείας για τους freelancers, τους συμβασιούχους και τους εργολαβικούς εργαζόμενους. Τα μέτρα στήριξης που ανακοίνωσε η κυβέρνηση στις 16 Μαρτίου προβλέπουν ένα εφάπαξ ποσό της τάξης των 600€ στους freelancers που έχασαν τη δουλειά τους λόγω της κρίσης. Αυτό όμως, δεν είναι αρκετό. Οι αυτοαπασχολούμενοι κατάφεραν να πετύχουν την αναστολή του φόρου εισοδήματος, ένα μέτρο που θα ισχύσει επίσης για μικρές και μεγάλες εταιρείες. Οι εργάτες απαιτούν επίσης απαγόρευση των απολύσεων. Τα κοινωνικά κινήματα της Ιταλίας απαιτούν την επέκταση ισχύος του βασικού μισθού για όλους τους προσωρινά απασχολούμενους, τους συμβασιούχους και τους freelancers. Στον Καναδά, για παράδειγμα, αυτό θα σήμαινε και την επέκταση του επιδόματος ανεργίας σε όλους τους εργαζομένους πάσης φύσεως και απασχόλησης.


Η εντολή για εργασία από το σπίτι είναι εύκολη στην εφαρμογή. Βέβαια, οι εταιρείες συνήθως την αποφεύγουν γιατί θεωρούν ότι οι εργαζόμενοι θα τεμπελιάζουν στο σπίτι. Παρ’ όλα αυτά η ευρεία εφαρμογή της κατά τη διάρκεια αυτής της κρίσης έδειξε ότι δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο, αφού οι εταιρείες κατάφεραν να δουλεύουν με τηλεργασία χωρίς σημαντικά προβλήματα. Όμως, η τηλεργασία έχεις και τις σκοτεινές πλευρές της. Υπάρχει μια ταξική διάσταση στην τηλεργασία, καθώς οι εργάτες των εργοστασίων και οι εργαζόμενοι στις υγειονομικές υπηρεσίες και τις υπηρεσίες φροντίδας δεν μπορούν να εργαστούν από το σπίτι, όπως οι υπάλληλοι γραφείου και άλλες κατηγορίες εργαζομένων. Επιπλέον, οι freelancers και οι εργαζόμενοι στους κλάδους πολιτισμού, μέσων ενημέρωσης και τεχνολογίας ξέρουν εδώ και χρόνια πως η ψηφιακή τεχνολογία έχει τη δυνατότητα να μετατρέψει το σπίτι μας σε γραφείο και να μας κάνει να δουλεύουμε χωρίς ωράριο. Αρκετοί ιταλοί εργαζόμενοι έχουν καταγγείλει πως διάφοροι εργοδότες χρησιμοποιούν την τηλεργασία για να αναγκάσουν τους υπαλλήλους τους να φέρουν εις πέρας διάφορες υποχρεώσεις ακόμα και μετά τη λήξη του ωραρίου τους ή τα Σαββατοκύριακα. Επιπλέον, κάποιος που δουλεύει από το σπίτι μπορεί να πρέπει να έχει υπόψη του και τη φροντίδα κι άλλων ατόμων, ιδιαιτέρως όταν μιλάμε για παιδιά που μένουν στο σπίτι επειδή τα σχολεία είναι κλειστά, ή για ηλικιωμένους γονείς ή για άτομα με αναπηρία.

Να νοιαζόμαστε ο ένας για τον άλλον

Τα κλειστά σχολεία δημιουργούν το προφανές πρόβλημα της φροντίδας των παιδιών στο σπίτι. Στην Ιταλία, οι παππούδες και οι γιαγιάδες προσέχουν τα παιδιά όσων πρέπει ακόμα να δουλεύουν. Αυτό αύξησε τον κίνδυνο έκθεσης στον ιό στην πιο προβληματική δημογραφική ομάδα: τους ηλικιωμένους της χώρας. Σε πολλές άλλες περιπτώσεις, ένας γονέας (η μητέρα σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις) πρέπει να πάρει μια σκληρή απόφαση: θα μπορούσε να παραιτηθεί από τη μερικής απασχόλησης ή χαμηλού εισοδήματος θέση του για να παρέχει φροντίδα στα παιδιά του; Οι ανάπηροι, οι ηλικιωμένοι που δεν μπορούν να ζήσουν μόνοι τους, οι ανοσοκατασταλμένοι ασθενείς ή όσοι χρειάζονται τακτική φροντίδα λόγω πρότερων ασθενειών, έχουν ανάγκη από αυξημένη υποστήριξη στο σπίτι. Οι εργαζόμενες οικογένειες έχουν ζητήσει ειδικές γονικές άδειες και αυξημένη υποστήριξη για εκείνους που χρειάζονται επαγγελματική φροντίδα στο σπίτι. Δεν γίνεται να ζητάς από τους εργαζόμενους να χρησιμοποιούν τις μέρες αδείας τους για να φροντίσουν τις οικογένειές τους. Οι εργάτες χωρίς χαρτιά και όσοι δεν έχουν κανένα εισόδημα, απλώς δεν μπορούν να επιλέξουν.

Οι γυναίκες επηρεάζονται δυσανάλογα από την κρίση. Οι εργαζόμενοι στον τομέα της φροντίδας, τουλάχιστον στις περιοχές που πλήττονται περισσότερο στην Ιταλία, τείνουν να είναι κυρίως μη λευκές γυναίκες και μετανάστριες. Οι θέσεις εργασίας τους τις θέτουν σε υψηλότερο κίνδυνο σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό και πολλές από αυτές έχουν να φροντίσουν και τις οικογένειές τους. Επιπλέον, οι εργαζόμενοι στον τομέα της φροντίδας βρίσκονται υπό μεγάλη πίεση: οι babysitters, οι πάροχοι υγειονομικής περίθαλψης στο σπίτι, οι οικιακοί εργαζόμενοι τείνουν να μην έχουν σταθερή δουλειά και να μην έχουν πρόσβαση σε αμειβόμενη άδεια ασθενείας παρά το γεγονός ότι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εξαιτίας της εργασία τους. Ένα άλλο παράδειγμα εργατικής ειδικότητας υψηλού κινδύνου είναι οι κοινωνικοί λειτουργοί, οι οποίοι είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι στον ιό. Σύμφωνα με τους τοπικούς κοινωνικούς συνεταιρισμούς της Λομβαρδίας (της περιοχής που πλήττεται περισσότερο), μέχρι σήμερα, το 30% των κοινωνικών λειτουργών είναι άρρωστοι ή βρίσκονται σε καραντίνα. Αυτό επηρεάζει άμεσα όχι μόνο τη ζωή των εργαζομένων αλλά και όσους δέχονται τις υπηρεσίες τους, καθώς και αυτοί με τη σειρά τους μένουν χωρίς φροντίδα. Μακροπρόθεσμα, αυτό θέτει όλο το κοινωνικό σύστημα υπό πίεση, την ίδια στιγμή που το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας είναι ήδη αποδυναμωμένο από τα μέτρα λιτότητας.

Μείωση του κινδύνου

Η ανάγκη μετριασμού του κινδύνου για όσους πρέπει να συνεχίσουν να εργάζονται είναι πρωταρχικής σημασίας. Αυτό απαιτεί τη λήψη μέτρων για την τήρηση αποστάσεων στους χώρους εργασίας, όπου και όποτε αυτό είναι δυνατόν. Σε αντίθετη περίπτωση, η προσωπική προστασία όπως μάσκες προσώπου, αντισηπτικό, σαπούνι χεριών και χαρτοπετσέτες πρέπει να διατίθενται ευρέως στους εργαζομένους. Αλλά αυτή δεν είναι μια βιώσιμη στρατηγική σε όλους τους χώρους εργασίας. Για παράδειγμα, οι εργαζόμενοι στον καθαρισμό τείνουν να εργάζονται για μικρές επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες σε μεγαλύτερους οργανισμούς, όπως υπηρεσίες του δημοσίου, επιχειρήσεις και νοσοκομεία. Επιπλέον, η εντατικοποίηση της χρήσης καθαριστικών και απολυμαντικών, σε συνδυασμό με την έλλειψη προστατευτικού εξοπλισμού και την αύξηση των ωρών εργασίας με επιβλαβείς εισπνεόμενες ουσίες και μεγάλες ποσότητες άλλων τοξικών χημικών ουσιών, θέτει τους εργαζομένους αυτούς σε πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο.

Η δύναμη των εργαζομένων έχει αποδειχθεί καθοριστική για την καταπολέμηση τέτοιων καταστάσεων. Η Ιταλία κλονίζεται από ένα κύμα άγριων απεργιών σε εργοστάσια, αποθήκες, σούπερ μάρκετ και λιμάνια. Οι εργαζόμενοι σε βιομηχανίες που δεν έχουν κλείσει, όπως ο κλάδος των κατασκευών ή των logistics, διαμαρτύρονται για την αδυναμία τήρησης των αποστάσεων στο χώρο εργασίας ή για την αδιαφορία των εργοδοτών τους. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε τομείς που ενδέχεται να αυξήσουν τις δραστηριότητές τους σε περίπτωση ενός lockdown, όπως το ηλεκτρονικό εμπόριο ή οι υπηρεσίες courier. Οι Ιταλοί μεταλλουργοί, που οργανώνονται από συνδικάτα όπως το USB και το FIOM, βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτών των αγώνων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η προσωρινή παύση της παραγωγής ή οι διαμαρτυρίες έχουν παρακάμψει τα συνδικάτα, καθώς οι εργαζόμενοι αποφάσισαν να μην περιμένουν να διεξαχθούν διαδικασίες διαπραγμάτευσης με την εργοδοσία.


Για παράδειγμα, οι εργαζόμενοι της Amazon αναφέρουν εντάσεις στο χώρο εργασίας. Για αυτούς, οι ρυθμοί της εργασίας τους δεν έχουν μειωθεί, καθώς οι αυτο-απομονωμένοι πελάτες αυξάνουν τις ηλεκτρονικές αγορές τους. Οι αποθήκες της Amazon είναι μερικοί από τους πιο πυκνοκατοικημένους χώρους εργασίας στο δυτικό ημισφαίριο. Εκεί απασχολούνται εκατοντάδες εργαζόμενοι ανά βάρδια και απαιτείται συνεχή φυσική συνύπαρξη και εγγύτητα για να λειτουργούν σωστά. Μια λίστα υπογραφών που ξεκίνησε σε μία αποθήκη της Νέας Υόρκης έχει εξαπλωθεί γρήγορα στην Ιταλία, ενώ τα συνδικάτα αμφισβήτησαν την ανάγκη της Amazon να συνεχίσει να λειτουργεί με τους ίδιους ρυθμούς. Τίθεται λοιπόν το ερώτημα: «Τι συνιστά βασική οικονομική δραστηριότητα;». Σε ένα βίντεο που κυκλοφορεί μέσω του WhatsApp και έγινε αμέσως viral, ένας εργαζόμενος της Amazon που φορά χειρουργικά γάντια και μάσκα προσώπου λέει: «Μην ανησυχείτε, θα λάβετε τη γαμημένη Hello Kitty θήκη για το iPhone σας!». Πρέπει να σταματήσουν τη λειτουργία τους οι εγκαταστάσεις παραγωγής και οι αποθήκες ηλεκτρονικού εμπορίου ή τουλάχιστον να μειώσουν δραματικά τις δραστηριότητές τους; Μέχρι στιγμής, η απόφαση αυτή έχει αφεθεί στη διοίκηση της κάθε εταιρείας. Η μεγαλύτερη αποθήκη της Amazon στη χώρα βρίσκεται στην Πιατσέντζα, μία πόλη επίκεντρο του COVID-19. Στις 17 Μαρτίου, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις ξεκίνησαν μια απεργία με το πανό «Δεν δουλεύουμε χωρίς ασφάλεια», καταγγέλλοντας την έλλειψη συμμόρφωσης της εταιρείας με τα μέτρα ασφαλείας που επέβαλε η κυβέρνηση.

Αυτο-οργάνωση

Οι εργαζόμενοι δεν περίμεναν το κράτος να ανταποκριθεί στις ανάγκες τους ή τα συνδικάτα να κερδίσουν κάποιες μικρές παραχωρήσεις. Τόσο η ατομική άρνηση της εργασίας χωρίς μέτρα ασφαλείας όσο και η συλλογική αυτορρύθμιση αναδύονται σε ένα βαθμό που η χώρα δεν έχει δει εδώ και δεκαετίες. Αυτό περιλαμβάνει την απουσία, την τακτική χρήση ασθενειών, νέες μορφές οργάνωσης και κοινωνικές παρεμβάσεις σε βάθος. Η κλίμακα αυτών των φαινομένων αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, ιδίως σε αντίδραση σε ορισμένα κυβερνητικά μέτρα που στοχεύουν στην παροχή βοήθειας στις εταιρείες και όχι στους ανθρώπους. Πολλά συνδικάτα και εργαζόμενοι αναφέρουν αυξημένη «λιποταξία» των εργαζομένων, καθώς εκμεταλλεύονται κάθε τρόπο για να μειώσουν την έκθεσή τους σε επικίνδυνα περιβάλλοντα. Οι αποθήκες της Amazon στην Ιταλία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες βλέπουν εκατοντάδες εργαζόμενους να χρησιμοποιούν άδεια ασθενείας για να αποφύγουν τη δουλειά σε ένα μη ασφαλές εργασιακό περιβάλλον.

Αυτές οι μορφές ατομικής αντίστασης δεν είναι η μόνη αυτο-οργανωμένη απάντηση. Στην Πιατσέντζα, ένα από τα κεντρικά σημεία του ξεσπάσματος του κορωνοϊού, το ριζοσπαστικό συνδικάτο SiCobas ξεκίνησε γρήγορα μια συντονισμένη προσπάθεια για να αντισταθμίσει την ανικανότητα του κράτους να παρέχει υγεία και ασφάλεια στους εργαζόμενους σε κρίσιμους τομείς. Το SiCobas έχει ως μέλη του τη συντριπτική πλειοψηφία των εργατών των αποθηκών στον κλάδο των logistics. Το SiCobas αγοράζει, αποθηκεύει και διανέμει εξοπλισμό ατομικής προστασίας, όπως μάσκες προσώπου, σε εθελοντές του Ερυθρού Σταυρού και σε εργαζόμενους σε ιδιωτικές μονάδες φροντίδας που αντιμετωπίζουν ελλείψεις. Οι καταλήψεις προσφέρουν υπηρεσίες φροντίδας, όπως babysitting, διδασκαλία, αγορά ειδών από τα παντοπωλεία και παράδοσή τους κατ' οίκον. Άλλοι έχουν ανοίξει γραμμές βοήθειας για να παρέχουν νομική υποστήριξη σε εργαζόμενους που έχουν χάσει τη δουλειά τους ή αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας και ασφάλειας στην εργασία. Ορισμένες οργανώσεις βάσης εμφανίστηκαν στο Μιλάνο και σε άλλες πληγείσες πόλεις για να βοηθήσουν τους ηλικιωμένους, τους ανοσοκατασταλμένους ή όσους είναι σε καραντίνα και χρειάζονται βοήθεια, με την παροχή φροντίδας στο σπίτι και την παράδοση ειδών από τα παντοπωλεία ή τα φαρμακεία.

Το μέλλον (που) ακόμα δεν έχει γραφτεί

Δεν γνωρίζουμε ποιο θα είναι το αποτέλεσμα αυτής της κρίσης. Οι ασθενείς που νοσούν με τον COVID-19 εξακολουθούν να αυξάνονται στην Ιταλία και πολλές άλλες χώρες εισέρχονται αυτή τη στιγμή στη φάση που έζησε η Ιταλία μόλις πριν από τρεις εβδομάδες. Η έγκαιρη πρόληψη μέτρων και η οργάνωση φαίνεται να είναι πρωταρχικής σημασίας, εάν οι εργαζόμενοι σε άλλες χώρες επιθυμούν να αποφύγουν τα δραματικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η εργατική τάξη στην Ιταλία. Όμως, αυτή η προβληματική κατάσταση έδωσε στους εργαζόμενους την ευκαιρία να επαναδιαπραγματευτούν τις σχέσεις εξουσίας. Αυτό ισχύει εν γένει, από τη δημοκρατία στο χώρο εργασίας έως την αμοιβή, την ευημερία και, προφανώς, τα μέτρα για την υγεία και την ασφάλεια. Οι εργαζόμενοι έχουν φανταστεί παγκόσμιες λύσεις βασισμένες στη ριζική ανακατανομή του χρόνου, των πόρων, των χρημάτων και της εξουσίας. Αυτό είναι το ακριβώς αντίθετο από τα προσωρινά, μερικά και συχνά άδικα μέτρα με τα οποία το κράτος αντιμετωπίζει την κρίση. Το δικαίωμα σε έναν ασφαλή χώρο εργασίας, ο οποίος παίζει καθοριστικό ρόλο στην τρέχουσα κατάσταση έκτακτης ανάγκης, θα πρέπει να γίνει μόνιμη προϋπόθεση παντού. Το μέλλον ακόμα δεν έχει γραφτεί, αλλά πολλοί ιταλοί εργάτες ελπίζουν ότι μερικές από τις ριζοσπαστικές λύσεις με τις οποίες αναγκάστηκαν να πειραματιστούν είναι εδώ για να μείνουν.

  © Free Blogger Templates Columnus by Ourblogtemplates.com 2008

Back to TOP